برگرفته از: نفت نیوزhttp://www.naftnews.net

نویسنده : مهندس علی رحمانی دانشجوی دكتری زمين شناسی دانشگاه اصفهان و كارشناس ارشد چينه شناسی شركت ملي مناطق نفتخيز جنوب

چکیده :

کوهستان عظيم زاگرس، اين نگين انگشتري کوههاي کشور، به دليل داشتن مناظر زيبا، چشم انداز های چشم نواز، عجايب و شگفتي هاي زمين شناختي بي همتا در پهنه گسترده خويش، از نظر جاذبه هاي گردشگري زمين شناسي (Geotourism) و ژئو پارك ها (Geopark) از قابليت و پتانسيل بالايي برخوردار است كه در ايران كم نظير مي باشد. اين مقاله به معرفي اين قابليت ها و پتانسيل ها می پردازد.

مقدمه:
ژئوتوريسم گزينه اي تازه در گردشگري مي باشد که توسط نبوي (1378) براي اولين بار در کشور معرفي گرديد.‌ پس از آن عمده کار هاي صورت گرفته در زمينه ژئوتوريسم ايران، مربوط به مطالعات امري كاظمي  (1381، 1383 و 1385) مجري طرح ژئوتوريسم سازمان زمين شناسي کشور مي باشد.
در زمينه ژئوتوريسم ناحيه كوهستاني زاگرس در سال هاي اخير چند مقاله با عنوان ژئوتوريسم     بزرگ ترين نودول هاي آهکي ايران (1384)، ژئوتوريسم بزرگ ترين بوديناژ هاي ايران (1385)، ژئوتوريسم کوه سوخته اميديه (1385) و ژئوتوريسم چشمه هاي گازي گنبد لران (1386) توسط رحماني و همكاران ارائه شده است و مقالاتي نيز موضوع ايجاد ژئوپارك براي برخي مناطق زاگرس مطرح كرده اند. (پرهامي و همكاران، 1387)، (جعفري، 1387)، (ساكت و همكاران، 1387)، (طاهري، 1387) و (قاسمي، 1387).
مقاله هاي فوق به صورت موردي فقط بخش كوچكي از توانمندي ها و استعداد هاي ژئوتوريستي زاگرس را به نمايش گذاشته اند و هنوز بخش هاي عمده اي از قابليت هاي اين سرزمين كوهستاني از نظر دور مانده است و آنطور که بايد و شايد به آن پرداخته نشده است. در اين مقاله به صورت كلي به معرفي برخي از اين پتانسيل ها (به خصوص در زاگرس جنوبي) پرداخته مي شود.
پتانسيل و قابليت هاي ژئوتوريستي زاگرس
زاگرس که جزء کمربند چين خورده آلپ- هيماليا مي باشد، همانند قوس عظيمي سراسر غرب و جنوب غرب کشور را فرا گرفته است.
زاگرس که از جمله باشکوه ترين و عظيم ترين رشته کوههاي جهان است، سرچشمه بزرگترين رودهاي ايران بوده و بيش از نيمي از شهرها و اماکن مسکوني کشور را در خود جاي داده است و بسياري از مناطق آن با زيباترين نواحي جهان برابري مي کند (جعفري، 1368).
زاگرس براساس نظر نبوي (1378) تك پديده هاي زمين شناسي كشوري مانند آبشار مارگون (سپيدان فارس)، تنگ براق رودخانه كر(سده فارس)، آسياب سنگي (داراب فارس)، شكاف شرمل (چوار ايلام) و زمين لغزه سيمره (انديمشك خوزستان) را دارد كه در كشور تنها يك نمونه از آنها وجود دارد و بي همتا (Unique) مي باشند.
زاگرس براساس نظر نبوي (1378) تك پديده هاي زمين شناسي استاني مانند زاغه هاي درون آبرفتي (داراب فارس)، پديده بابا كركر (قروه كردستان) و آبخورك كوهستاني (چهار محال و بختياري) را دارد كه كه در گستره يك استان همتا ندارند.
زاگرس از نظر داشتن گنبد هاي نمکي دست ساير پهنه هاي زمين شناسي کشور را از پشت بسته است. در زاگرس جنوبي در حواشي شهر هاي بندر عباس، لار، داراب، جهرم و زرين دشت، کوههاي کله قندي نمکي رنگارنگ از دل زمين سر بر آورده و مناظر زمين شناسي بديع و فوق العاده تماشايي خلق کرده است که هر بيننده اي را عاشق رنگ و رخسار خود مي کند. اينگونه گنبد ها ازجمله پديده هاي استثنايي و كم نظير در دنيا محسوب مي شوند.
زاگرس مشتمل بر تاقديس ها و ناوديس هاي کوچک و بزرگ فراواني مي باشد که در آغوش هم و درپي همديگر در روند کلي شمال باختري - جنوب خاوري کشيده شده اند. در دامنه تاقديس ها جوامع جنگلي بلوط و بنه و مراتع سرسبز چشم نواز مي باشند و در دامن ناوديس ها سرسبزترين چمنزار ها، پرآب ترين رودها، پرمحصول ترين باغ ها و پرجمعيت ترين شهر ها و روستاها به چشم مي آيند.
زاگرس ازجمله فعال ترين مناطق زمين شناسي ايران از لحاظ لرزه خيزي مي باشد و در اين رشته کوه گسل هاي فراواني وجود دارد که معروف ترين آنها عبارتند از: راندگي اصلي زاگرس و گسل هاي دورود، نهاوند، کازرون، صحنه، مرواريد، پيرانشهر، کارون، دنا (دينا)، ميناب، اردل، زردکوه، آغاجاري و مارون
زاگرس درياچه هاي معروفي همچون طشک و بختگان (ني ريز)، مهارلو و دشت ارژن (شيراز)، پريشان يا فامور (کازرون)، و درياچه هاي ناشناخته اي مانند درياچه آب بوندار (ايذه)، مورد زرد زيلايي (ياسوج) و شط تمي (اليگودرز) دارد (آقانباتي،1383).
 زاگرس ميراث هاي چينه و فسيل شناسي ارزشمند وگرانبهاي فراواني از قبيل مقطع تيپ و مقطع مرجع سازند هاي زمين شناسي، رخنمون هاي واقعا زيبا و کامل آموزشي چينه شناسي، ذخاير فسيلي، فسيل هاي اثري، ساختار هاي رسوبي درشت مقياس، سطوح سکانسي و ناپيوستگي ها دارد كه از نظر آموزشي و تفريحي بسيار مهم مي باشند.
زاگرس در داشتن علائم و شواهد تراوشات سطحي مواد هيدرکربوري گوي سبقت را از ديگر نواحي زمين شناسي کشور ربوده است. آتش هاي جاودان، چشمه هاي گازي، چشمه هاي نفتي، روانه هاي آسفالت و قير طبيعي اين سلسله جبال، از جمله ديدني ترين جاذبه هاي زمين شناسي اين مرز و بوم مي باشد.
زاگرس مالک بي چون و چراي بيشترين ميادين نفتي ايران زمين و عظيم ترين ميادين گازي جهان  مي باشد و قباله معادن فلزي و غير فلزي زياد نيز به نام خود به ثبت رسانده است.
زاگرس ايران همواره با افتخار و سربلند مدال داشتن اولين چاه نفتي خاورميانه که صد سال پيش در دل کوههاي آهکي مسجد سليمان به طلاي سياه رسيد را يدک مي کشد.
زاگرس در طول عمر پر فراز و نشيب خود راز و رموز زمين شناسي فراواني در سينه دارد و كوهزايي هاي زيادي را پشت سر گذاشته است كه آثار و شواهد يكايك آنها در چينه هاي رخنمون يافته به اشكال زيبايي خودنمايي مي كنند.
زاگرس بر اساس نتايج جديد ( Bruthans, 2006) همواره افتخار دارد كه از تمامي نواحي دنيا پيشي گرفته و نشان طولاني ترين غار نمكي جهان را ( واقع در جزيره قشم) به گردن خويش آويخته و داراي پنجمين غار نمكي جهان ( واقع در جزيره هرمز) مي باشد.
زاگرس همسايه ديوار به ديوار خليج هميشه فارس ايران است. موج هاي خروشان آبهاي نيلگون اين درياي كهن پارسي هرگاه به بذل و بخشش پرداخته و آبي به سر و صورت سواحل همجوار خود زده  مناظر زيبايي آفريده است.
زاگرس بهشت اشكال زيبا و فرايند هاي شگفت انگيز فرسايشي است. هرجا كه دست تواناي فرسايش پا به عرصه گسترده زمين گذاشته، به هنر نمايي پرداخته، شاهكار كرده و آثار فوق العاده اي به تصوير كشيده است. فرسايش هزار دره در مارن هاي رنگين، خندق هاي عميق، عريض و طويل در سازند هاي نرم، زمين لغزش هاي ريز و درشت و فرسايش كنار رودخانه اي از آن جمله اند.
 زاگرس در حاشيه شمال شرقي خود مزين به آميزه هاي رنگين و راديولاريت هايي است كه از اقيانوس تتيس جوان به ارث برده است.

در معرفي و بازتاب دومين جشنواره شعر بنه وار ، با انگيزه اطلاع رساني و همراهي در اشاعه فرهنگ لر و بختياري و همياري با همتباران و دوستان بنه واري ، پيامي توسط همتباري ناشناس گذاشته شده بود كه متاسفانه در شان قلم و انديشه و فضاي رسانه اي نبود .

كاش اين قبيل دوستان به اين نكته توجه داشته باشند كه فضاي وب بعنوان رسانه اي سودمند كه به آساني هم قابل دسترس هست ، جايگاه تعامل انديشه و تبادل ديدگاهها ست و نبايد آن را به عرصه تسويه حسابهاي شخصي و مسايل بين فردي تبديل كرد .

شوربختانه نتيجه تلخ اينگونه برخوردها فقط موجب فرصت سوزي و ايجاد فضاي نوميدي در ميان اصحاب قلم و انديشه خواهد شد و هيچ كمكي به بهسازي فرهنگي و تعامل گروهي در رسانه اي قدرتمند مثل اينترنت نخواهد كرد .

به اين دسته از دوستان برادرانه و عاجزانه توصيه ميكنم خود را در كمند چنين مسايل سخيفي گرفتار نكنند و همواره به اخلاق و مناسبات رسانه اي توجه داشته باشند . در ادامه اين بحث بنظرم رسيد خواندن مطلب زير نيز خالي از لطف و فايده نباشد .

 جامعه امروز به طور روزافزون از جنبه های آموزشی، ارتباطات، اطلاعات، اقتصاد، بازار و جز آن به تکنولوژی های ارتباطی و شبکه های اطلاعاتی وابسته شده است. با گسترش و نفوذ این تکنولوژی ها در چارچوب های بیرون از نهادهای علمی و پژوهشی و مبدل شدن آن به محیط هایی از نوع خانگی و یا اقتصادی و ... برداشت های تازه ای از رابطه اخلاقیات را با آن مطرح کرده است و از این طریق نگرانی ها و پرسش های فراوانی را به وجود آورده است.

یکی از پرسش های بنیادین این است که با توجه به فضای باز اطلاعاتی جدید که اطلاعات افراد را از هر قید و بند ناخواسته ای آزاد می کند و گزینه های افراد را افزایش می دهد، در این شرایط نظام های اخلاقی ، در چالش و کشمکش با تکنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطی چگونه باید عمل کنند؟ آیا باید با ایجاد دشواری همه گناه را به تحولات ساختاری و آنان که تحولات ساختاری را آشکار و شفاف می کنند، نسبت دهند یا اینکه به دنبال راه حل های منطقی و صحیح باشند تا بتوانند اخلاق یا به تعبیر ي ديگر اخلاق اطلاعات را به اخلاق عملی تبدیل سازند.

همانگونه كه هرگونه محدودیت بر روی شبکه های اطلاعاتی در عین آنکه می تواند از بسیاری از مشکلات اخلاقی جلوگیری کند، ممکن است افرادی را از حق داشتن و کسب اطلاعات مفید محروم سازد. در اینجاست که اخلاقیون فقط با ترجیح خیر کثیر بر شر قلیل در مقایسه میان مفاسد و مصالح جامعه بدین اقتضا می رسند که برخی لوازم و پیامدهای غیراخلاقی یا ضد اخلاقی از منظر خویش را تحمل کنند. اما اگر اخلاق در برابر مصلحت عمومی حرف اول را بزند می تواند حتی به خاطر یک شر قلیل، خیر کثیری را از میان راه بردارد.

یکی از مبانی عملکرد اینترنت در رابطه قراردادن طرفین ارتباط است و برای برقراری کیفیت متناسب از نظر ارتباطات متقابل آنچه که برای عاملین در شبکه ضروری است تدوین قواعد «دانش برقراری رابطه» است، چرا که در پرتو آن می توان یک نگرش مبتنی بر تنظیم خود به خودی را میان طرفین ارتباط برقرار کرد و به این طریق فقدان کنترل مرکزی را به نوعی جبران نمود. در این کنترل در عین حال نه حضور فیزیکی مشخص مطرح است و نه فرایند شناختی که قابلیت اطمینان کافی داشته باشد. آداب معاشرت در شبکه همانند برخی از قواعد زندگی روزمره نظامی هنجاری و اخلاقی است.

در حقیقت مجموعه قواعد کم و بیش ثابت و نانوشته است که یقین می کند چه چیزی مناسب است، قواعدی که از کاربردها و عملکردها اخذ شده است.اخلاق و آداب شبکه در برگیرنده مجموعه قواعد کم و بیش آشکار و مشخص پذیرفته شده از سوی اکثریت استفاده کنندگان اینترنت است. این قواعد از سوی شخص یا سازمان مشخصی وضع نشده است بلکه ساخته و پرداخته توده استفاده کنندگانی است که برای خود قواعد رفتار مناسب تعیین کرده اند. بنابر این بر طبق مقتضیات فضای حاکم بر آن شبکه اطلاعاتی خاص و نوع رابطه، برنامه و موضوع هر یک از مسایل اخلاقی در سطوحی مختلف و مشخص ظاهر می شود و عکس العمل های متعددی را از طرف کاربران (مشتریان) و همچنین تولیدکنندگان سایت ها یا شبکه های مرتبط و حتی واسطه ها (توزیع کننده ها) ایجاد می کند.